3.4 अथ चतुर्थं ब्रह्मणम् ।

 अथ चतुर्थं ब्रह्मणम् ।


          मन्त्र १[III.iv.1]

अथ हैनमूषस्तश्चाक्रायणः पप्रच्छ । याज्ञवल्क्येति होवाच

यत्साक्षादपरोक्षाद्ब्रह्म य आत्मा सर्वान्तरस्तं मे व्याचक्ष्वेत्येष त

आत्मा सर्वान्तरः । कतमो याज्ञवल्क्य सर्वान्तरो । यः प्राणेन प्राणिति

स त आत्मा सर्वान्तरो योऽपानेनापानिति स त आत्मा सर्वान्तरो यो व्यानेन

व्यानिति स त आत्मा सर्वान्तरो य उदानेनोदानिति स त आत्मा सर्वान्तर

एष त आत्मा सर्वान्तरः ॥ १॥


          मन्त्र २[III.iv.2]

स होवाचोषस्तश्चाक्रायणः यथा विब्रूयादसौ गौरसावश्व

इत्येवमेवैतद्व्यपदिष्टं भवति । यदेव साक्षादपरोक्षाद् ब्रह्म

य आत्मा सर्वान्तरः तं मे व्याचक्ष्वेति । एष त आत्मा सर्वान्तरः ।

कतमो याज्ञवल्क्य सर्वान्तरो । न दृष्टेर्द्रष्टारं पश्येर्न श्रुतेः

श्रोतारꣳ शृणुया न मतेर्मन्तारं मन्वीथा न विज्ञातेर्विज्ञातारं

विजानीया एष त आत्मा सर्वान्तरोऽतोऽन्यदार्तं ततो होषस्तस्चाक्रायण

उपरराम ॥ २॥


इति चतुर्थं ब्राह्मणम् ॥

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

न त्वहं कामये राज्यं – श्लोक व्याख्या न त्वहं कामये राज्यं न स्वर्गं नापुनर्भवम् । कामये दुःखतप्तानां प्राणिनाम् आर्तिनाशनम् ॥ शब्दार्थ (Word Meaning) न – Not / नहीं अहं – I / मैं कामये – Desire / इच्छा करता हूँ राज्यं – Kingdom / राज्य स्वर्गं – Heaven / स्वर्ग पुनर्भवम् – Rebirth / पुनर्जन्म दुःखतप्तानाम् – Those suffering / दुःख से पीड़ित प्राणिनाम् – Living beings / प्राणी आर्तिनाशनम् – To relieve from suffering / कष्ट निवारण हिन्दी अर्थ मैं न तो राज्य चाहता हूँ, न स्वर्ग और न ही पुनर्जन्म की इच्छा रखता हूँ। मेरी केवल यह इच्छा है कि दुख और कष्ट से पीड़ित प्राणियों का कल्याण और मुक्ति हो। English Meaning I do not desire kingdom, heaven, or rebirth. My only wish is to alleviate the suffering of living beings who are afflicted with pain. दार्शनिक भाव (Philosophical Insight) यह श्लोक अहंकार और सांसारिक इच्छाओं से ऊपर उठकर **परमार्थ और करुणा** के मार्ग पर चलने की शिक्षा देता है। मनुष्य का उच्चतम लक्ष्य केवल व्यक्तिगत लाभ नहीं, बल्कि दूसरो...
Read more

5.8 and all to the end of the book

  अथ अथाष्टमं ब्राह्मणम् ।           मन्त्र १[V.viii.1] वाचं धेनुमुपासीत । तस्याश्चत्वारः स्तनाः स्वाहाकारो वषट्कारो हन्तकारः स्वधाकारस्तस्यै द्वौ स्तनौ देवा उपजीवन्ति स्वाहाकारं च वषट्कारं च हन्तकारं मनुष्याः स्वधाकारं पितरः । तस्याः प्राण ऋषभो मनो वत्सः ॥ १॥ इत्यष्टमं ब्राह्मणम् ॥ अथ नवमं ब्राह्मणम् ।            मन्त्र १[V.ix.1] अयमाग्निर्वैश्वानरो योऽयमन्तः पुरुषे येनेदमन्नं पच्यते यदिदमद्यते । तस्यैष घोषो भवति यमेतत्कर्णावपिधाय शृणोति । स यदोत्क्रमिष्यन्भवति नैनं घोषꣳ शृणोति ॥ १॥ इति नवमं ब्राह्मणम् ॥ अथ दशमं ब्राह्मणम् ।           मन्त्र १[V.x.1] यदा वै पुरुषोऽस्माल्लोकात्प्रैति स वायुमागच्छति तस्मै स तत्र विजिहीते यथा रथचक्रस्य खं तेन स ऊर्ध्व आक्रमते । स आदित्यमागच्छति तस्मै स तत्र विजिहीते यथालम्बरस्य खं तेन स ऊर्ध्व आक्रमते । स चन्द्रमसमागच्छति तस्मै स तत्र विजिहीते यथा दुन्दुभेः खं तेन स ऊर्ध्व आक्रमते । स लोकमागच्छत्यशोकमहिमं तस्मिन्वसति शाश्वतीः समाः ॥ १॥ इति दशमं ब्राह्मणम् ॥ एकादशं ब्राह्म...
Read more
  संस्कृत श्लोक व्याख्या संस्कृत श्लोक व्याख्या आदित्यचन्द्रावनलानिलौ च – श्लोक व्याख्या आदित्यचन्द्रावनलानिलौ च द्यौर्भूमिरापो हृदयं यमश्च । अहश्च रात्रिश्च उभे च धर्मश्च जानाति नरस्य वृत्तम् ॥ शब्दार्थ (Word Meaning) आदित्यः – Sun / सूर्य चन्द्र – Moon / चन्द्रमा अवनल – Fire / अग्नि अनिलः – Wind / वायु द्यौः – Sky / आकाश भूमिः – Earth / पृथ्वी आपः – Water / जल हृदयं – Heart / हृदय यमः – Death / यम अहः – Day / दिन रात्रिः – Night / रात्रि धर्मः – Righteousness / धर्म वृत्तम् – Conduct / आचरण हिन्दी अर्थ सूर्य, चन्द्रमा, अग्नि, वायु, आकाश, पृथ्वी, जल, हृदय, यम, दिन और रात ये सभी जानते हैं कि मनुष्य का वास्तविक आचरण क्या है। अर्थात्, मनुष्य का धर्म और सही व्यवहार इन सभी महान तत्वों द्वारा देखा और जाना जाता है। English Meaning The Sun, Moon, Fire, Wind, Sky, Earth, Water, Heart, Death, Day, and Night — all of these know the true conduct of a person. In other words, the righteousness and proper actions of a human are recogni...
Read more